Zaburzenia osobowości

Są to głęboko zakorzenione i utrwalone wzorce zachowania przejawiające się mało elastycznymi reakcjami na różnorodne sytuacje indywidualne i społeczne.

Zaburzenia osobowości przejawiają się skrajną lub znaczącą odmiennością w porównaniu z przeciętnym w danej kulturze sposobem spostrzegania, myślenia i odczuwania, a zwłaszcza sposobem odnoszenia się do innych. Odmienność ta dotyczy sposobu postrzegania i interpretowania wydarzeń i zachowań ludzi, wyobrażeń o sobie i innych, niedostosowaniu przeżywanych emocji do sytuacji, nieadekwatnej intensywności przeżywanych emocji, trudności w panowaniu nad impulsami i popędami oraz niepożądanym postępowaniu w sytuacjach międzyludzkich.
Te zmiany rozwojowe, ujawniają się często już w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i trwają nadal w okresie dojrzałości.

Zaburzenia osobowości podzielono zgodnie z grupami cech, odpowiadających najczęstszym i najbardziej wyrazistym wzorcom zachowań:

Osobowość paranoiczna
Osobowość schizoidalna
Osobowość dyssocjalna
Osobowość chwiejna emocjonalnie (typ impulsywny i borderline)
Osobowość histrioniczna
Osobowość anankastyczna
Osobowość lękliwa
Osobowość zależna

Osobowość paranoiczna

Zaburzenie cechuje:

nadmierna wrażliwość na niepowodzenia i odrzucenie,
niezdolność do wybaczania zniewag, krzywd,
podejrzliwość i stała tendencja do zniekształcania doświadczeń przez opaczną interpretację obojętnych a nawet przyjaznych zachowań innych ludzi jako wrogich czy pogardliwych,
nawracająca podejrzliwość bez uzasadnienia, dotycząca seksualnej wierności współmałżonka czy partnera,
nieustępliwość w obronie własnych praw,
przecenianie własnej wartości, postawa ksobna,
pochłonięcie "spiskowymi" wyjaśnieniami wydarzeń dotyczących pacjenta jak i całego świata.

Osobowość schizoidalna

Zaburzenie osobowości odpowiadające następującemu opisowi:

wycofanie z kontaktów emocjonalnych, społecznych i innych,
tendencja do fantazjowania,
działanie w samotności i introspekcji,
ograniczenie zdolności do wyrażania uczuć i odczuwania przyjemności,
słabe zainteresowanie doświadczeniami seksualnymi z innymi osobami,
brak lub znikome działanie służące przyjemności,
nie zainteresowanie zarówno pochwałami jak i krytyką.

Osobowość dyssocjalna

Zaburzenie charakteryzujące się:

silnie utrwaloną postawą lekceważenia zobowiązań i norm społecznych,
bezwzględnym nieliczeniem się z uczuciami innych,
niemożnością utrzymania trwałych związków z ludźmi,
niezdolnością przeżywania poczucia winy i korzystania z doświadczeń, a w szczególności z doświadczanych kar,
bardzo niską tolerancją na frustrację,
tendencją do obwiniania innych lub uciekanie się do pozornie prawdopodobnych racjonalizacji zachowań, które powodują konflikty z otoczeniem,
nadmierną drażliwością.

Osobowość chwiejna emocjonalnie

Cechuje się:

wyraźną tendencją do działań impulsywnych bez przewidywania konsekwencji tych działań,
zmiennym i nie dającym się przewidzieć nastrojem,
skłonnością do wybuchów emocjonalnych,
niezdolnością do kontrolowania działań impulsywnych,
tendencją do zachowań zaczepnych i konfliktów z innymi, szczególnie wtedy, gdy te zachowania są potępiane lub kończą się niepowodzeniem.

Typ impulsywny

cechą dominującą jest:

niestabilność emocjonalna,
brak kontroli działań impulsywnych.

Typ borderline (z pogranicza)

w którym dodatkowo:

zaburzony jest obraz samego siebie, swoich celów i preferencji,
występuje stałe uczucie pustki wewnętrznej,
skłonność do wchodzenia w intensywne i nietrwałe związki z innymi,
tendencja do działań samouszkadzających, w tym do gróźb i prób samobójczych.

Osobowość histrioniczna

Zaburzenie osobowości, które cechuje:

płytka i chwiejna uczuciowości,
tendencja do dramatyzowania, teatralności,
przesadna ekspresja emocjonalna,
sugestywność,
egocentryzm,
pobłażliwość wobec siebie,
nie uwzględnianie potrzeb innych,
nadmierna koncentracja na atrakcyjności fizycznej,
niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie i zachowaniu,
pragnienie uznania i potrzeba podniet.

Osobowość anankastyczna

Zaburzenie osobowości, cechujące się:

tendencją do niepewności, wątpliwości, perfekcjonizmu,
nadmiarem wątpliwości i ostrożności,
pochłonięciem przez szczegóły, regulaminy, porządkowanie, organizowanie lub schematy postępowania,
zaniedbywaniem przyjemności i związków międzyludzkich,
nadmierną skrupulatnością, sumiennością,
nadmierną pedanterią i uległością wobec konwencji społecznych,
sztywnością i uporem,
pojawianiem się ( wtrącaniem ) uporczywych, niepożądanych myśli czy popędów.

Osobowość lękliwa (unikająca)

Zaburzenie to cechują:

uczucie napięcia, lęku, niepewności,
poczucie niższości i nieprzystosowania,
pragnienie akceptacji i uznania,
nadmierna wrażliwość na odrzucenie i krytykę,
zawężenie osobistych więzi społecznych,
unikanie niektórych działań przez stałe wyolbrzymianie potencjalnego zagrożenia lub ryzyka w codziennych sytuacjach.

Osobowość zależna